Het eerste verhaal Rond 10.000 voor Christus leefden rendierjagers in het zuiden van ons land. Dat bestond toen uit een toendragebied. De kinderen luisteren naar een verhaal over kinderen van rendierjagers.
	Fossielen op internet Omdat uit de prehistorie en de tijd daarvoor geen schriftelijke bronnen bestaan, zijn we voor informatie over deze periode afhankelijk van archeologische vondsten. In Nederland zijn op verschillende plaatsen fossielen van dieren gevonden. De kinderen bezoeken op internet een website van het Museon waarop informatie staat over fossielen in Nederland.
	Hunebedden op internet De hunebedbouwers waren de eerste landbouwers in de prehistorie van Nederland. Ze begroeven hun doden in een hunebed, waarvan het geraamte uit zwerfkeien bestond. De kinderen zoeken op internet informatie over hunebedden.

Het eerste verhaal

Materiaal

- verhaal Het eerste verhaal - tekenmateriaal

Tijd

30 minuten

Doel

De kinderen luisteren naar een verhaal over kinderen van rendierjagers.

- Vraag de kinderen of ze weten wie de eerste mensen in Nederland waren. Dat waren rendierjagers die in Brabant rondtrokken achter de rendieren aan. Dat was in de ijstijd. Vertel kort iets over deze periode en de situatie in Nederland (zie de achtergrondinformatie). Vertel dat u een verhaal gaat voorlezen over kinderen van rendierjagers die rond 10.000 voor Christus in ons land leefden. - Lees Het eerste verhaal voor. - Laat na het voorlezen de kinderen spontaan reageren. Stel vragen als:

Wat vind je van het verhaal? Hoe leefden de mensen in de tijd van Harkin en Birda? Hoe kwamen ze aan eten? Wat voor kleren droegen ze? Hoe woonden ze? Waarom trokken ze rond? Wat voor dieren leefden er? Waarom droeg Birda een amulet? Hoe jaagden de mensen uit die tijd op rendieren? Waar werden de dode dieren voor gebruikt? Zou je zelf in die tijd geleefd willen hebben?

- Als afsluiting maken de kinderen een tekening over het verhaal. Dat kan een scène uit de jacht of een tafereel tussen Harkin en Birda zijn.

Fossielen op internet

Materiaal

- computer met internetaansluiting - pen en papier - eventueel een internetmap waarin de kinderen de naam van de bezochte website en de belangrijkste gegevens noteren, alsook een of meer prints van de website opbergen - tekenmateriaal

Tijd

20 minuten (per groepje van twee of drie kinderen)

Doel

De kinderen bezoeken op internet een website van het Museon waarop informatie staat over fossielen in Nederland.

- Vraag de kinderen of ze weten wat fossielen zijn. (dode resten van planten of dieren) Vertel dat dode resten van planten of dieren vaak eeuwenlang bewaard kunnen blijven in de bodem. Bij opgravingen worden ze dan weer gevonden. Hebben de kinderen zelf wel eens een fossiel gevonden? - Vertel dat in Nederland op verschillende plaatsen fossielen zijn gevonden uit de prehistorie en de tijd daarvoor. Het Museon heeft daarover informatie op haar website gezet. Daar gaan de kinderen naar kijken. - De kinderen zoeken op internet: http://www.museon.nl/1miljoen/intro.htm. Op het kaartje staan vijf vindplaatsen van fossielen waarop de kinderen kunnen klikken, als ze willen weten wat er is gevonden. - De belangrijkste informatie noteren de kinderen op een blaadje of in hun internetmap. Zo mogelijk printen ze een of meer pagina's die ze in hun intermap opbergen. - Bespreek na afloop met de kinderen wat ze over de fossielen in Nederland te weten zijn gekomen. Doe dat aan de hand van vragen als:

Waar zijn fossielen gevonden? Waaruit bestaan de fossielen? Van welke dieren zijn fossielen gevonden? Hoe zagen die dieren eruit? Hoe komt het dat er zo veel fossielen op de zeebodem liggen? Hoe worden de fossielen onderzocht? Hoe komt het dat er veel fossielen tussen het grind worden gevonden?

- Laat de kinderen als afsluiting een tekening maken van een dier dat een miljoen jaar geleden hier leefde (mammoet, neushoorn, lynx).

Hunebedden op internet

Materiaal

- computer met internetaansluiting - pen en papier - eventueel een internetmap waarin de kinderen de naam van de bezochte website en de belangrijkste gegevens noteren, alsook een of meer prints van de website opbergen

Tijd

20 minuten (per groepje van twee of drie leerlingen)

Doel

De kinderen zoeken op internet informatie over hunebedden.

- Vraag de kinderen of ze wel eens van hunebedden hebben gehoord. Vertel dat het graven zijn uit de prehistorie, toen sommige bevolkingsgroepen hun doden in grafheuvels begroeven. Die grafheuvels bestonden uit opgestapelde zwerfkeien waar aarde overheen werd gedaan. Veel overblijfselen van die hunebedden zijn nog te zien in Drente en Groningen. - Vertel de kinderen dat ze op internet informatie gaan opzoeken over hunebedden. Behalve foto's kunnen ze ook een kaart bekijken met alle plaatsen waar overblijfselen van hunebedden liggen. - De kinderen zoeken op internet: http://users.bart.nl/~jbmeijer. - De belangrijkste informatie noteren de kinderen op een blaadje of in hun internetmap. Zo mogelijk printen ze een of meer pagina's die ze in hun intermap opbergen. - Bespreek na afloop met de kinderen wat ze over de hunebedden te weten zijn gekomen. Doe dat aan de hand van vragen als:

Waar dienden hunebedden voor? Hoe werden ze gebouwd? Wat is er binnen in de hunebedden gevonden? Waar komen de zwerfkeien vandaan? Waarom werden de hunebedbouwers ook wel het Trechterbekervolk genoemd? Zou jij in die tijd geleefd willen hebben?

- Als afsluiting kunt u de kinderen in groepjes een hunebed laten maken van stenen die ze in de omgeving vinden. Als u in de buurt van een hunebed woont, verdient het uiteraard aanbeveling om met de kinderen een hunebed te bezoeken.

Auteur: Ben Verschuren © Uitgeverij Zwijsen Educatief B.V.