|
|
 |
Thema: Sterren en planeten
|
Het heelal
|
|
|
Volgens de laatste meningen van astronomen is het heelal ooit ontstaan tijdens een oerknal, de zogeheten 'big bang'. Dit zou ongeveer vijftien miljard jaar geleden hebben plaatsgevonden. Tijdens die explosie werd materie, voornamelijk bestaande uit straling en kleine deeltjes, de ruimte in geblazen. Kort daarna vonden kernreacties plaats, waarbij uit waterstof helium ontstond. Deze kernreacties hielden vrij snel op, waardoor het heelal nu nog steeds voor het grootste deel uit waterstof en helium bestaat. Na ongeveer twee miljard jaar ontstonden door gravitatiekrachten de eerste sterrenstelsels. In die sterrenstelsels werden door kernreacties zwaardere elementen gevormd die na het uitsterven van een ster in de ruimte terechtkwamen. Dit verschijnsel doet zich nog steeds voor. Na verloop van miljoenen jaren kunnen deze elementen samenklitten tot dichte eenheden, bestaande uit gas of vaste stoffen. Zo zijn de planeten ontstaan, in feite bestaande uit materiaal dat ooit in het binnenste van een ster aanwezig was. In die zin kun je dus zeggen dat wij uit de sterren geboren zijn. Door het krachtenveld van de zon hebben de planeten langzamerhand de vorm en de baan gekregen zoals we die nu kennen. Zoals veel sterren in het verleden al gedoofd zijn, zo zal ook ooit de zon opgebrand raken. Dit betekent dat ook eens de aarde ophoudt te bestaan. Voorlopig hoeven we ons daar echter geen zorgen over te maken, want dit zal pas over vele miljoenen jaren plaatsvinden.
|
| |
 |
Het zonnestelsel
|
|
|
Ons zonnestelsel is samengesteld uit een groot aantal hemellichamen. Allereerst is er natuurlijk de zon die uit één grote gasbol bestaat en tot de gemiddeld grote sterren behoort. Samen met miljoenen andere sterren maakt de zon deel uit het Melkwegstelsel, een enorm sterrenstelsel dat voortdurend in beweging is en waarbinnen de zon (met zijn planeten en andere hemellichamen) meebeweegt. Om de zon draaien negen planeten, waaromheen soms een of meer manen draaien. Tussen de planeten Mars en Jupiter bevinden zich miljoenen kleinere planeten, de zogenaamde planetoïden. Daarnaast zweven verspreid in het zonnestelsel een groot aantal kometen die uit ijsachtig materiaal, gruis en stof bestaan, en meteoriden, kleine brokken materie die oplichten zodra ze de aardse atmosfeer binnendringen en om die reden vaak staartsterren worden genoemd. Planeten
Rond de zon draaien negen planeten. Van binnen naar buiten zijn dat: Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus en Pluto. Alle planeten draaien in een min of meer vaste baan rond de zon. Sommige hebben manen die om de planeet draaien. Planeten en manen zenden zelf geen licht uit. Ze weerkaatsen het licht van de zon, waardoor ze vanaf de aarde gezien op een ster lijken. Maar het weerkaatste licht van een planeet schijnt rustiger en flikkert niet, wat bij een ster vaak wel het geval is. De volgende tabel geeft een indruk van de onderlinge verhoudingen tussen de planeten. Het aantal manen is waarschijnlijk niet exact, omdat bij sommige verre planeten nog steeds nieuwe manen ontdekt worden. Planetoïdengordel
Tussen de planeten Mars en Jupiter ligt de planetoïdengordel. In dit gebied zweven meer dan honderdduizend planetoïden, kleine hemellichamen die uit hetzelfde materiaal bestaan als een planeet. Ze hebben verschillende banen, waardoor sommige de banen van andere planeten kunnen kruisen. Zo zijn er de zogenaamde aardscheerders die de baan van de Aarde zeer dicht naderen. Een van die aardscheerders is de planetoïde Eros (ter grootte van Schouwen-Duiveland) die een jaar lang door de ruimtesonde NEAR-Shoemaker is gefotografeerd. In februari 2001 is de ruimtesonde op Eros geland. Tijdens de landing werden foto's van het oppervlak gemaakt met de bedoeling om de samenstelling van de bodem vast te stellen. Die gegevens kunnen ons helpen om precies te bepalen hoe we de baan van dit soort planetoïden kunnen veranderen, mocht er ooit één met de aarde in botsing dreigen te komen.
|
| |
|
Ruimtevaart
|
|
|
Sinds de Tweede Wereldoorlog is de belangstelling voor de ruimtevaart enorm toegenomen. Vooral de vlucht van de Rus Joeri Gagarin, die in 1961 als eerste mens door de ruimte reisde, heeft voor een flinke impuls gezorgd. Met name omdat tussen Rusland en de Verenigde Staten een prestigestrijd uitbrak wie het eerst voet op de maan kon zetten. De VS wonnen deze race. In 1969 wandelde Neil Armstrong als eerste mens op de maan. Na nog enkele bemande ruimtereizen naar de maan werd de aandacht meer gericht op verkenning van de andere planeten, waarvoor geen bemanning nodig was. Op dit moment is naar bijna elke planeet een ruimtevaartuig gestuurd dat alle mogelijke gegevens naar de aarde kan zenden. Daarnaast bevindt zich in een baan rond de aarde een permanent bemand ruimtestation dat regelmatig van bemanning wisselt.
|
| |
|
Buitenaards leven
|
|
|
Ondanks het feit dat er geen harde bewijzen voor zijn, geloven veel mensen dat er wel degelijk buitenaards leven is. Ook wetenschappelijk wordt daar onderzoek naar gedaan. Zo wil men graag weten of er op Mars ooit water is geweest, wordt het heelal continu 'beluisterd' naar signalen van buitenaardse wezens en worden ruimtevaartuigen die ooit het zonnestelsel zullen verlaten voorzien van codes die eventuele buitenaardse wezens moeten duidelijk maken dat er een planeet is waar leven is. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar verschijningen zoals ufo's. Over buitenaards leven valt tot nu toe echter weinig of niets met zekerheid te zeggen, hoewel het veel mensen fascineert en tot de overtuiging brengt dat het leven in dit heelal niet ophoudt bij het leven op aarde, getuige de vele sciencefictionverhalen in films, boeken en strips.
|
| |
|
Interessante sites
|
|
|
(Tip: zet deze internetadressen op de computer onder 'favorieten' in een map 'Sterren en planeten', zodat de kinderen ze gemakkelijk kunnen vinden.) - http://www.sterrenkids.nl (website 'Sterrenkids', met stip de beste website over het heelal voor kinderen)
- http://home.wanadoo.nl/~gjdekok/zonstel.htm (website over het zonnestelsel)
- http://www.burgerschool.be/n/llweb/5ejaar9899/5ifa/1967/home.htm (website over het zonnestelsel)
- http://www.sterrenkunde.com (uitgebreide website over sterrenkunde)
- http://members.tripod.lycos.nl/astronomy/java/applet.html (website met sterrenkaarten die per datum oproepbaar zijn)
- http://www.artis.nl/inhoud/sterrenk.htm (website met sterrenkaarten)
- http://users.skynet.be/sky03361 (uitgebreide website over sterrenkunde met sterrenkaarten)
- http://www.teleac.nl/sites/de_planeten/feiten/index.html (website van Teleac met uitgebreide informatie over de planeten, aansluitend bij de tv-cursus)
- http://www.dma.be/p/infoster/negepl (meest omvattende website over de planeten, geschreven door Bill Arnett en vertaald in het Vlaams, minder toegankelijk voor kinderen maar zeer informatief voor volwassenen)
- http://utopia.knoware.nl/users/dekoepel (website van Stichting De Koepel die zich inzet voor popularisering van sterrenkunde, met informatie over alle sterrenwachten in Nederland)
- http://www.phys.uu.nl/~wwwzenit (website van Zenit, een tijdschrift over sterrenkunde)
- http://www.sterrenkunde.nl (website over sterrenkunde in Nederland)
- http://astronomie.pagina.nl (website met links naar diverse sites over sterrenkunde)
- http://ufo.pagina.nl (website met links naar diverse sites over ufo's, buitenaards leven, graancirkels enzovoort)
- http://www.kortblok.demon.nl (website over de tekens van de dierenriem)
- http://www.mercurius-astro.com (website over de tekens van de dierenriem)
- http://www.teylersmuseum.nl (website met informatie over de collectie sterrenkundige apparaten - knop 'Onderwijs', vervolgens tabblad Basisonderwijs en Sterrenkunde)
|
| |
|
|
Auteur: Ben Verschuren © Uitgeverij Zwijsen Educatief B.V. en KRO
|
| |
|
|
|
|
| |
|
