De Zuiderzee Toen het IJsselmeer nog niet afgesloten was door de Afsluitdijk, heette het de Zuiderzee. De kinderen gaan op zoek naar informatie over de 'oude' Zuiderzee en de romantiek die daarbij hoort.
	Eb en vloed en andere moeilijk woorden Bij het bespreken van eb en vloed kom je allerlei moeilijke woorden tegen. De kinderen bedenken eerst wat deze woorden zouden kunnen betekenen. Daarna volgt natuurlijk uitleg.
	De Deltawerken op internet Na de overstroming van 1953 werd er een plan gemaakt om te voorkomen dat zo'n ramp nog eens kon gebeuren. Dit plan mondde uit in de Deltawerken. Er werden dijken gelegd, zodat het water het land niet meer kon binnendringen. De kinderen bekijken een website over de Deltawerken.

De Zuiderzee

Materiaal

- informatie over de Zuiderzee uit boeken, multimedia of internet

Tijd

30 minuten

Doel

De kinderen zoeken informatie over allerlei aspecten van de Zuiderzee.

- Vraag de kinderen of ze weten waar de Zuiderzee ligt. Vertel dat de Zuiderzee nu niet meer bestaat. In het begin van deze eeuw werd de Zuiderzee afgesloten door de Afsluitdijk. Deze dijk loopt tussen Noord-Holland en Friesland. Op de plaats waar in 1932 het laatste gat in de dijk gedicht werd, staat een monument met het opschrift: 'Een volk dat leeft, bouwt aan zijn toekomst.' Sinds het voltooien van de Afsluitdijk is de Zuiderzee een binnenzee geworden met de naam IJsselmeer. - Vertel de kinderen dat ze informatie gaan zoeken over de Zuiderzee. Verdeel de klas in groepjes van twee of drie kinderen. Probeer zo veel mogelijk bronnen ter beschikking te hebben. De kinderen maken aantekeningen op een blaadje, of maken een kopie of print. - Gebruik als richtlijn voor het zoeken de volgende thema's:

Welke handelssteden lagen er aan de Zuiderzee? (Monnickendam, Edam, Hoorn, Enkhuizen) Wat voor vis vingen de vissers in de Zuiderzee? (haring, makreel en mosselen) Hoe kun je aan oude huizen in Marken en Volendam zien dat men regelmatig kampte met hoogwater? (huizen werden op palen gebouwd) Wat waren de bezwaren tegen een open Zuiderzee? (regelmatige stormvloed en overlast door zout) Naar wie is de stad Lelystad genoemd? (ingenieur C. Lely, hij ontwikkelde het plan Lely voor afsluiting van de Zuiderzee) Wanneer en hoe werd de Afsluitdijk gebouwd? (De dijk werd tussen 1927 en 1932 gebouwd. Hij loopt van Noord-Holland via Wieringen naar Friesland en is gemaakt van keileem en zand. In de dijk zitten verschillende afwateringssluizen om de waterstand van het IJsselmeer op peil te kunnen houden.) Hoe werd er aan landwinning gedaan? (ontstaan van polders Flevoland en Noordoostpolder, plan voor Markerwaard) Wat kun je in het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen bekijken? (zie internet: http://www.zuiderzeemuseum.nl). Wordt er nog steeds gevist in het IJsselmeer? Zo ja, op welke vis? (ja, op aal en snoekbaars) Waar zijn de oude Zuiderzee-stadjes (Urk, Volendam, Marken) nog meer bekend om? (muziek (palingsound), klederdracht)

- De kinderen vertellen elkaar welke informatie ze gevonden hebben. Hang bij de bespreking een kaart van Nederland voor het bord. Laat de kinderen de kaart gebruiken als ze hun informatie aan de klas vertellen. Ze kunnen bijvoorbeeld aanwijzen waar de verschillende plaatsen liggen, hoe de Afsluitdijk precies loopt, en welk nieuw land er in de oude Zuiderzee ligt.

Eb en vloed en andere moeilijk woorden

Materiaal

- pen en papier - woordenboek

Tijd

20 minuten

Doel

De kinderen bedenken wat de opgegeven moeilijke woorden zouden kunnen betekenen. Ze krijgen daarna de juiste betekenis.

- Vertel de kinderen over het verschijnsel eb en vloed. De kinderen kennen dit opkomen en zakken van het water van de zee waarschijnlijk wel. Vertel kort wat eb en vloed inhoudt. Gebruik hiervoor de achtergrondinformatie. Let op dat u niet te veel informatie geeft. Laat de kinderen de volgende begrippen zelf verklaren, dus zonder voorkennis.

eb	vloed	springtij	doodtij
getijden	etmaal	stormvloedkering	wadlopen
brak water	etmaal	laagwater	getijde-energie

- Schrijf alle begrippen op het bord zoals hiervoor is weergegeven. Verdeel de klas in groepjes van vier of vijf kinderen. Vertel de kinderen dat elk groepje twee à drie begrippen gaat beschrijven. De kinderen doen dit zonder extra informatie. Ze discussiëren met elkaar over wat zij denken dat het woord betekent. Wijs de kinderen erop dat het belangrijk is om het woord goed te lezen. Vaak is het woord tot meer woorden te herleiden en is het eenvoudiger eerst deze woorddelen te beschrijven. Alle woorden hebben met eb en vloed te maken, dus met de zee en de beweging van de zee. - De kinderen proberen binnen hun groepje tot overeenstemming te komen over de betekenis van het woord. Ze schrijven die betekenis op een blaadje. - Als alle groepjes klaar zijn, vertelt ieder groepje aan de klas welke betekenissen het heeft opgeschreven. De andere kinderen reageren hierop. Geef ruimte voor discussie en debat. - Zet steeds bij elk woord op het bord de omschrijving van het groepje en de belangrijkste andere beschrijvingen. - Vertel nu zelf wat het woord betekent, of laat de kinderen dit opzoeken in een woordenboek. Als u een woordenboek wilt laten gebruiken, controleer dan of alle woorden inderdaad vermeld zijn. - Behandel op deze manier alle woorden.

De Deltawerken op internet

Materiaal

- computer met internetaansluiting - papier en pen - eventueel een internetmap waarin de kinderen de naam van de bezochte website en de belangrijkste gegevens noteren, alsook een of meer prints van de website opbergen

Tijd

20 minuten (per groepje van twee of drie leerlingen)

Doel

De kinderen zoeken informatie over de Deltawerken en informeren elkaar.

- Vraag de kinderen of ze weten wat de Deltawerken zijn. Vertel dat de Deltawerken zijn ontstaan nadat er in 1953 een watersnoodramp was. Doordat er een flinke storm woedde op het moment dat het springtij was, braken de dijken door en kwam een groot deel van Zeeland, Zuid-Holland en West-Brabant onder water te staan. Er waren veel slachtoffers. Er werd besloten om te zorgen dat zo'n ramp niet meer kon gebeuren. Daarvoor werden de Deltawerken gebouwd. Om de mensen te informeren over de Deltawerken is het bezoekerscentrum Neeltje Jans opgezet. Neeltje Jans heeft ook een eigen website. Die gaan de kinderen bekijken. - Laat de kinderen de website: http://www.neeltjejans.nl oproepen. Laat hen alle items die onder aan de pagina genoemd worden bekijken en hiervan aantekeningen maken. Eén van de items heet 'Ramp 1953'. Achter deze knop zijn geluidsfragmenten van ooggetuigenverslagen te beluisteren. Bij de weergave van alle items verschijnt er links een menu. In dit menu staat het kopje 'Deltawerken'. Na het aanklikken van 'Deltawerken' krijgen de kinderen uitgebreide informatie op een aparte site 'Nederland Waterland'. Op deze website verschijnt een kaartje van Zeeland, met daarop aangegeven alle Deltawerken. Bij aanklikken verschijnt er steeds een foto. De kinderen kunnen verder rondkijken en belangrijke dingen op een blaadje of in hun internetmap schrijven. - De kinderen vertellen elkaar na afloop wat ze hebben gevonden en wat ze het boeiendst vonden. Suggestie U kunt natuurlijk ook een excursie naar bezoekerscentrum Neeltje Jans organiseren!

Auteur: Simone van Bentum-Gerich © Uitgeverij Zwijsen Educatief B.V. en KRO